Sağlık, Sağlıklı Yaşam, Cinsel Sağlık

Site 1. rengi

Site 2. rengi

Topbar rengi

Menü ikon

Menü hover

Menü arama

Footer rengi

Tasarım

Amniyosentez ve hamilelik

10.06.2021
18

Amniyosentez nedir? Bebeğiniz tüm gebeliğiniz zamanınca amniyon kesesi ismi verilen bir kese içinde gelişimini sürdürür. Bu kesenin içi amniyon akışkanı ismi verilen bir akışkan ile doludur. …

Amniyosentez nedir?
Bebeğiniz tüm gebeliğiniz zamanınca amniyon kesesi ismi verilen bir kese içinde gelişimini sürdürür. Bu kesenin içi amniyon akışkanı ismi verilen bir akışkan ile doludur. Amniyon akışkanı sabit bir akışkan olmayıp kesintisiz emilim ve imal halinde bulunur. Akışkanın ana kaynağı bebeğin akciğerleri ve boşaltım sistemidir. Bu akışkan aynı zamanda bebekten dökülen hücreleri de kapsar. Bu hücreler bebeğinizin tüm hücreleri ile aynı genetik yapıya sahip olduklarından araştırılmaları bebeğinizin genetik gidişatı hakkında bilgi verir.

Amniyosentez bebeğinizin içinde yüzdüğü amniyon akışkanından ince bir iğne dayanağıyla misal alınması demektir. En sık uygulanan anne karnında tanı usullerinden birisidir. İlk kere 1882 senesinde fazla olan amniyon akışkanının ölçüsünü eksiltmek için uygulanmıştır. Daha sonraları ise kan anlaşmazlığı olan çiftlerde bebeğin etkilenme derecesini tespit etmek için ya da erken doğum tehditi olgularında bebeğin akciğer olgunlaşmasının yeterli olup olmadığını değerlendirmek emeliyle kullanım alanı bulmuştur. Günümüzde ise başta bebekteki bazı doğum defektlerini ve genetik bozuklukları tespit etmek olmak üzere pek çok sebeple hamileliğin ikinci trimester ’ında uygulanan bir testtir. Tıp alanında ve hamilelik takibinde pek çok çağdaş büyüme lmasına karşın amniyosentez hala daha en yeterli bilgiyi sağlayan altın kıymetinde bir testtir.

Amniyosentezin en sık uygulanan prenatal test olduğunu belirtmiştik. Koriyonik villus örneklemesi CVS gibi öbür bazı testler ise doğumsal anomalilerin pek çoğunu tespit etmekle beraber amniyosentez kadar tesirli değillerdir. CVS hamileliğin daha erken yarıyılında yapılmakla beraber amniyosenteze göre daha yüksek oranda düşük ve başka karmaşıklık tehlikeleri taşır. Bazı araştırmalar CVS sonrası çok düşük oranda el ve ayak parmaklarında doğum anomalilerine tesadüfülebildiğini ileri devam ettirler.

Bebeklerin bir kısmı muhtelif anomaliler ile doğarlar. Bunlardan kimileri yaşam ile bağdaşmazken kimileri hayati olmamakla beraber ferdin ve etrafının hayat niteliğini negatif istikamette etkileyebilir. Bu gruba en hoş misal down sedromudur.

Amniyosentez ve öbür tüm prenatal testlerin anne karnında teşhise müteveccih testler emeli özellikle rehabilitasyon imkânı olmayan genetik hastalıklar başta olmak üzere bu hastalıkları ve anomalileri mümkün olduğunca erken yarıyılda tespit etmek, anne baba adaylarına hastalık ve bebeğin dünyaya geldikten sonraki muhtemel gidişatı hakkında bilgi vermek ve yeniden onların kararı ve onayıyla mümkün olduğunca erken yarıyılda hamileliğin sonlandırılmasını sağlamaktır. Bazı anne baba adayları Down belirtiyi gibi yaşam ile bağdaşan anomalilerin varlığında gebeliği devam ettirme güzergahında karar verebilirler. Bu tamemen çiftlerin tercihi olup legal ya da vicdani hiçbir zorlama mevcut değildir. Eş biçimde amniyosentez yapılıp yapılmaması kararı da yeniden yalnizc çifte aittir. Hekiminiz sizi amniyosenteze zorlamaz, yalnızca önerir.

Amniyosentez kimlere önerilir?

Amniyosentez hem invazif bir teşebbüs olduğu için hem de az da olsa düşük tehlikeyi taşıdığı için rutin olarak her hamile kadına önerilmez. Kromozomal ya da genetik doğum defekti ya da bazı malformasyonlar açısından yüksek tehlike altında olduğu tespit etilen kadınlrda önerilen bir testtir. Genel olarak amniyosentez önerilmesi gereken gidişatlar şunlarıdır:

İleri anne yaşı: Down belirtiyi başta olmak üzere bazı genetik hastalıkların görülme tehlikeyi kadının yaşı ile paralel olarak çoğalış göstermektedir. Şayet anne adayının yaşı beklenen doğum tarihinde 35 ya da daha fazla olacak ise amniyosentez yapılması önerilir. İleri anne yaşı en sık amnyosentez önerilen gidişattır.
Pozitif hikaye: Eskiki bir gebelik genetik bir mesele sebebi ile sonlandırıldıysa ya da nöral tüp defekti, spina bifida gibi doğum defektli bir bebek hikayesi varsa sonraki gebeliklerde amniyosentez önerilir.
Öğrenilen genetik hastalık varlığı: Anne ya da baba adayında, ya da yakın akrabalarında öğrenilen genetik bir hastalık varsa amniyosentez önerilir. Bazı metabolik hastalıklar kalıtsal geçiş gösterir. Anne ya da babada hastalık olmamasına rağmen bunlar taşıyıcı olabilirler ve meseleyi bebeklerine aktarabililirler. Her iki ebeveyneden de hastalıklı gen geldiğinde bebekte hastalık ortaya çıkar. Bu gibi duruların incelenmesinde amniyosentez faydalı olabilir. Akdeniz kansızlığı gibi hastalıklar ise bazı bölgelerde çok sık görülür. Bu gibi gidişatların varlığında da amniyosentez bebeğin hastalık taşıyıp taşımadığını kavramak için faydalı olabilir. Bir öbür mevzu da akraba konutluluklarıdır. Akraba konutluluklarında çiftin her ikisinin de taşıyıcı olma ihtimalleri olağan cemiyete göre daha yüksek olduğundan bbekte hastalık görülme tehlikeyi yüksektir ve bu sebeple amniyosentez önerilebilir. Bu grup hastalarda amniyosentez koşul değildir. Koşul olan gebelik evveli ya da erken yarıyılda genetik danışmanlıktır. Genetik uzmanı sizden ve eşinizden ayrıntılı bir hikaye alarak tehlike oranınızı tanımlar ve amniyosenteze gerek olup olmadığına karar verir.
Pozitif tarama testi: Günümüzde genetik hastalıklar ve anomaliler açısından yüksek tehlike taşıyan gebelikleri tespit etmek emeliyle bazı testler her hamile kadında rutin olarak uygulanmaktadır. Bu testlerden en sık kullanılan üçlü tarama testidir. Tarama testleri isminden de anlaşılabileceği gibi anomali varlığını belirtmez yalnızca yüksek tehlike altındaki bireyleri işaret eder. Bu testlerin pozitifi çıkması vaziyetinde kesin tanıya erişmek emeliyle amniyosentez önerilir.
Ultrasonografide anomali tespit etilmesi: Gebelik takibi sırasında yapılan rutin ultrason tahlillerinde anomali tespit etilmesi varlığında, anomali ile beraber görülebilecek genetik bozukluk tehlikesine göre amniyosentez önerilebilir.
Akciğer gelişiminin değerlendirilmesi: Erken doğum tehlikeyi olan, ya da gebeliğin devamının anne ya da bebek açısından tehlike oluşturduğu vaziyetlerde amnyon akışkanından misal alınarak lesitin/sfingomeyelin gibi bazı maddelere bakılarak akciğer olgunlaşmasının bitirilip bitirilmediğinde karar verilebilir. Yenidoğan yoğun bakım koşulları günümüzde çok iyi seviyeye gelmiştir. Ülkemizde de iyi merkezlerde 24-25 haftalık bebekler yaşatılabilmektedir. Bu sebeple akciğer gelişimi değerlendirmek emeliyle amniyosentez uygulaması artık daha öncekisi kadar popüler değildir.
Polihdramniyos: Amniyon akışkanının banalden fazla olması vaziyetinde anne adayını gevşetmek emeliyle amniyosentez yapılarak bir ölçü akışkan alınabilir.
Amniyosentez ne zaman yapılır?
Bebeğin amniyon akışkanından misal almak için en uygun zaman son adet tarihinden itibaren gebeliğin 16-18. haftaları arsıdır. Neticeler genelde 1-2 hafta içinde bazan daha geç çıktığından bu haftalarda yapılması idealdir. Son zamanlarda erken amniyosentez 15. haftdan evvel uygulansa da hem laboratuvar koşulları hem de operasyondan kaynaklanan tehlikelerin yüksekliği sebebiyle pek seçim edilmemektedir. Bu uygulama henüz deneysel evrededir.

Amniyosentez nasıl yapılır?
Amniyosentez harekâtı esnasında çok ince bir iğne ile bebeğin içinde yüzdüğü amniyon kesesine girilir ve akışkan çekilir. Operasyondan evvel ayrıntılı bir ultrason tahlili yapılarak bebeğin gidişatı ve pozisyonu değerlendirilir. Daha sonra amniyosentez için uygun bir alana karar verilerek hazırlıklara başlanır. Operasyon sırasında iğnenin bebeğin plasentasından geçmeyeceği bebekten uzakta bir bir alan bulmak ehemmiyetlidir.

Operasyondan evvel hamile kadın ultrason masasında sırtüstü uzanır. İğnenin girileceği alan antiseptik solüsyonlar ile arınıldıktan sonra karın sterilize örtü ile örtülür. Bir hekim ultrason ile harekâtı asıllaştıracak olan hekime kılavuzluk eder. Operasyon tek birey ile yapılacak ise özel planlanmış ultrson guide ’ları kullanılmalıdır. Harekâtı yapacak olan birey ultrason görüntüsü altında iğneyi karın üzerinden yerleştirir ve evvel karın katlarını daha sonra rahim adalesini geçerek amniyon kesesine girer. İğnenin ucunu ultrasonda gördükten sonra arda bir şırınga takarak takribî 20 mililitre akışkan alır.Bu evrede bebeğin tüm amniyon akışkanının ölçüyü takribî 200-300 mililitredir. Alınan akışkanın kanlı olmaması gerekir. Yeterli ölçüde akışkan alındıktan sonra iğne tek bir saldırıda çıkarılır ve operasyon bitirilmiş olur. Alınan akışkanı bebek 1-2 saat içinde yine üretir

Daha sonra ultrasonografi ile bebek ve kalp atımları yine değerlendirilir. Hasta 10-15 dakika dinlendirildikten sonra evine sevk edilebilir. Alınan akışkan oda sıcaklığında muhafaza edilerek laboratuvara sevk edilir. Tüm operasyon 1-2 dakika kadar sürer.

Alınan akışkanda ne gibi operasyonlar yapılır?
Amniyon akışkanı bebeğe ait canlı hücreler kapsar. Bu hücrelerin kaynağı bebeğin solunum , sindirim, boşaltım sistemi ve cildinden dökülen hücrelerdir. Alınan akışkan laboratuvarda ayrıştırıldıktan sonra hücreler kültür ortamınada arttırılır ve elde edilen hücrelerde genetik analiz yapılır. Şayet amniyosentez bebeğin akciğer gelişimini değerlendirmek emeliyle yapılıyor ise laboratuvara sevk edilmez. Değerlendirme aynı anda yapılabilr.

Neticeler ne zaman alınır?
Amniyosentez neticeleri iki safhalı olarak değerlendirilebilir. İlk tasarıda florasan teknik ile FISH hücrelerin genetik yapısı araştırılır. FISH 2-3 gün içinde sonuçlanır fakat her zaman kesin netice vermeyebilir. Kesin netice için hücre kültürlerinin beklenmesi gerekir. Bu genelde 1-3 haftarasında zaman alır. FISH usulü her yerde uygulanmayan yalnızca belli laboratuvarlarda uygulanan aktüel bir usuldür.

Amniyosentez tehlikesiz midir?
Her sene dünyada milyonlarca kadında amniyosentez yapılmaktadır ve bu anne adaylarıın hepsinin zinhini kurcalayan temel sual budur. Ultrasonun yaygın olmadığı yarıyıllarda operasyon âmâlamasına yapıldığından tehlikeler daha yüksekti. 1976 senesinde geniş kapsamlı bir araştıma neticeyi Amerikan Milli Sağlık Enstitüleri hamileliğin ikinci trimesterında yapılan amniyosentezin tehlikesiz olduğu güzergahında görüş bildirmiştir. Ancak tüm invazif teşebbüslerde olduğu gibi amniyosentezde de bazı tehlikeler vardır. Bu tehlikeler şunlardır:

Düşük: Amniyosentez önerilen çiftleri en fazla kaygı veren mevzu olmakla beraber amniyosenteze bağlı düşük tehlikeyi son derece azdır. Amerikan Hastalık Hakimiyet ve İhtiyata Merkezinin bilgilerine göre amniyosenteze bağlı düşük tehlikeyi 200-400 operasyonda 1′dir. Harekâtı yapan şahsın deneyimi ile düşük tehlikeyi arasında ilişki olduğu düşünülmektedir. Düşük tehlikeyi erken amniyosentezde daha fazladır. 1998 senesinde Kanada ’da yapılan bir araştırmada erken amniyosentez sonrası düşük tehlikeyi %2.6 olarak bulunmuştur. Bu oran ikinci trimestarda yapılan amniyosentezlerde %0.8′dir. Günümüzde kabul edilen görüş amniyosentezin düşük tehlikesini yalnızca %1 oranında çoğaldırdığıdır %1 düşük tehlikeyi taşır demek değildir.
Enfeksiyon: Amniyosentez sonrası enfeksiyon görülme tehlikeyi 1000′de birden daha azdır. Sterilize koşulların sağlandığı vaziyetlerde son derece ender olarak görülür.
Su gelmesi: Takribî %1 olguda vajinadan az ölçüde akışkan gelebilir. Akışkan firarisinin yeri iğnenin giriş deliğidir. Amniyon çeperi 1-2 gün içinde kendini onarır ve akışkan firariyi kaybolur.
Su kesesinin açılması: Çok ender karşılaşılır. Bu gidişatta hamileliğin sonlandırılası gerekir.
Plasenta veya kordonun yaralanması : Ender görülen bir karmaşıklıktır.
Erken doğum eylemi: Ender görülen bir karmaşıklıktır.
Harekâtın galibiyetsiz olması: Uygun bir giriş alanı bulunamadığında ya da amniyon çeperi rahim duvarından dağılıp içeri doğru bombeleştiğinde iğnenin kese içine girmesi mümkün olmyabilir. Bu gibi bir gidişatta operasyon birkaç gün sonra yinelenir.
Bebeğin hasar görmesi : Operasyon ultrason altında yapıldığından son derece ender olarak karşılaşılır. En sık olabilecek olan problem iğne batmasıdır. Bu vaziyet bebekte kalıcı bir hasar yaratmaz.
Harekâtın yinelenmesi: Alınan akışkan ölçü olarak eksik ise ya da çok kanlı ise birkaç hafta sonra harekâtın yinelenmesi gerekebilir. Bazı vaziyetlerde tek bir girişte kese içine erişilemez. Birden fazla giriş yapıldığında tüm tehlikeler çoğalır.

Operasyon için rastgele bir ön hazırlık gerekir mi?
Hayır. Amniyosentez evvelinde rastgele bir hazırlık yapmanız gerekmez. Bazı vaziyetlerde mesanenizin dolu olması harekâtı basitleştirebileceğinden hekiminiz su içmenizi önerebilir.

Operasyon sırasında acı olur mu?
Hayır. Amniyosentez genelde sızısız bir harekâttır ancak iğne rahim adalesine girerken ve çıkarken adet sancısı stilinde kramplar olabilir. Bundan daha fazla bir rahatsızlık sık karşılaşılan bir vaziyet değildir.Bu sebeple yerel aneztezi uygulanmaz.

Operasyon sonrası nelere dikkat etmek gerekir?
Amniyosentez sonrası yatak istirahati ya da etkinlik kısıtlaması zorunlu değildir. 24 saat vakit ile ağır fiziksel etkinlikten sakınılması, 15 dakikadan daha uzun ayakta durulmaması önerilir.

Şayet kan grubunuz Rh -, eşiniz de Rh+ ise operasyon sonrasında gözetici iğne yapılması gerekir.

Çoğul hamileliklerde amniyosentez yapılabilir mi?
Evet. Çoğul hamilelikler amniyosentez için kontraendikasyon oluşturmazlar. Şayet mümkün ise tek bir iğne girişi ile tüm bebeklerden ayrı ayrı akışkan almak idealdir. Bir bebeğin kesesine girilip akışkan alındıktan sonra kese içine indigokarmen ismi verilen renkli bir akışkan verilir. Bu akışkanın bebeğe rastgele bir hasarı yoktur. Emel akışkan alınan bebeği tanımlamaktır. Daha sonra ultrason eşliğinde öbür bebeğin kesesine girildiğinde şayet renkli akışkan kazanç ise yanlış kesede olunduğu belirli olur ve bu sayede aynı bebekten iki kez akışkan alınmasının önüne geçilebilir. Tek bir kese içinde bulunan monoamniybitkiik ikizlerde ise böyle bir talih yoktur.

Olağan olarak bulunan bir netice bebeğin sağlıklı olacağını garanti eder mi?
Yüksek tehlike tespit etilen anne adaylarının %95′inde prenatal testlerin neticeyi olağan olarak bulunur. Ancak hiçbir perinatal test sağlklı bir bebek için %100 garanti veremez zira bazı anomaliler doğumdan evvel hiçbir biçimde tespit etilemez. Bebeklerin %3-4′ü anomalili olarak doğarlar.

Amniyosentezin kromozomal anomalileri tespit etmedeki galibiyeti %99.4 ile %100 arasında değişir.

Amniyosentez ile tespit etilen anomaliler rehabilitasyon edilebilir mi?
Günümüzde pekçok defekt doğum evveli tespit etilebilmekte ancak çok azı rehabilitasyon edilebilmektedir. Down belirtiyi gibi genetik hastalıkların rehabilitasyonu ne yazık ki mümkün değildir.

Amniyosentez sonrası hekiminizi aramanız gereken acil gidişatlar:
Şayet

Kasılmalarınız ya da şiddetli kramplarınız olursa
Vajinal kanamanız olursa
Vajinal akışkan firariyi fazla ölçüde olur ya da 1-2 günden uzun sürerse
Ateşiniz 37.5 derecenin üzerine çıkarsa
Makûs kokulu bir akıntınız olursa
zaman kaybetmeden hekiminizi aramalısınız

BİR YORUM YAZIN
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.