Sağlık, Sağlıklı Yaşam, Cinsel Sağlık

Site 1. rengi

Site 2. rengi

Topbar rengi

Menü ikon

Menü hover

Menü arama

Footer rengi

Tasarım

Bitkisel Mahsuller Ve İlaç Etkileşimlerine Dikkat

28.04.2021
24
Bitkisel Mahsuller Ve İlaç Etkileşimlerine Dikkat

Doktorler, Eczacılar ve Millet ne Kadar Farkında Prof.Dr. İlkay ERDOĞAN ORHAN Gazi Üniversitesi, Eczacılık fakültesi Farmakognozi Anabilim Dalı Tıbbi nebatsal mahsuller veya nebatsal ilaçlar, günümüzde oldukça fazla alaka görmektedir ve kullanımı giderek çoğalmaktadır. Millet tarafından çoğu zaman eş-arkadaş nasihati veya yazılı ve görsel medyanın manipülasyonuyla kullanılan tıbbi nebatsal mahsullerin şuursuz kullanımı riskli neticelere yol açabilir.

Bilinçli Kullanmak Oldukça Ehemmiyetli

Toplumda “nebatsal ise hasarsızdır”, doktorlarımızda ise “nebatsal ise tesirsizdir” kanısının yerleşmiş olmasına karşın, gerçeğinde tıbbi nebatsal mahsullerin- nebatsal ilaçların etkileşimlere yol açabileceği netlikte unutulmamalıdır. Türkiye’de ve başka ülkelerde yapılan istatiki çalışmalar, milletin ehemmiyetli bir çoğunluğunu tıbbi nebatsal mahsul kullandığından doktoruna bahsetmediğine işaret etmektedir. Misalin; A.B.D.’de yapılan bir araştırmada; nebatsal dayanak kullanan 5456 bireyin, yalnızca 1/3’inin doktoruna bundan bahsettiği tespit edilmiştir. Bir başka araştırmada, araştırmaya katılanların %44.7’si tıbbi nebatsal mahsul kullanımını hiçbir zaman hekimine söylemediğini ifade etmiştir. 2003 senesinde yayınlanan bir araştırmaya göre ise; A.B.D.’de hekimlerin %51’i, nebatsal ilaçların tesirsiz veya çok hafif tesirli olduğuna inandıklarını söylerken, %75’i bu mevzuda çok az veya hiç bilgileri olmadığını itiraf etmiştir. Başka bir araştırma neticesine göre; yeniden A.B.D.’de eczacıların %84’ü zaman zaman nebatsal ilaç kullandıklarını, %81’i ise nebatsal ilaç danışmanlığı mevzusunda kendilerini yeterli bulmadıklarını söylemişlerdir. Dolayısıyla, gerçeğinde tıbbi nebatsal mahsuller/nebatsal ilaçların konvansiyonel ilaçlarla etkileşimleri hakkında en çok bilgi sahibi olması ve hastaları uyarması gereken doktor ve eczacıların da bu mevzunun çok farkında olmadığını göstermektedir.

FDA 2008 senesinde yiyecek dayanaklarının neden olduğu advers tesirlerle alakalı 948 hadise tanımlamış ve yeniden FDA istatistiklerine göre; 2008-2012 seneleri arasında, 6300 birey yiyecek dayanaklarına bağlı alana gelen advers tesirlerden davacı olmuştur. İlaç tesirleşmeleri; genel olarak “bir ilacın beklenen tesirinin, beraber veya hemen sonra alınan bir veya daha çok ilaç tarafından değişmesi” olarak belirlenebilir. Bu tesirleşme neticesinde, rehabilitasyon edici tesir çoğalabilir, eksilebilir veya yasaklanabilir, toksik tesirler alana gelebilir veya mevcut toksik tesirler çoğalabilir.

 Seyrek ilaç tesirleşmesi neticesinde pozitif anlamda tesir de kollanabilir. Ksenobiyotiklerin ve endobiyotiklerin metabolizasyonundan mesul olan sitokrom P450 enzim ailesi, aynı zamanda ilaçlar, nebatsal metabolitler, pestisitler ve karsinojenlerin de metabolizasyonundan mesuldür. Bitkisel metabolitler de metabolizasyona uğrarken sitokrom P450 enzim ailesinin muhtelif alt tipleri tarafından metabolik indüksiyon veya inhibisyon yoluyla etkileşime yol açabilirler.

 Sitokrom P450 üzerinde indükleyici tesiri sebebiyle ilaç tesirleşmesine yol açan en ehemmiyetli nebatlardan birisi, millet arasında “sarı kantaron” olarak öğrenilen Hypericum perforatum’dur St. John’s wort. İlaç etkileşimleri en iyi öğrenilen ve en çok etkileşime yol açtığı öğrenilen Hypericum perforatum’un tesirleştiği konvansiyonel ilaçlar arasında;

Duloksetin, frovatriptan, olanzapin, rasajilin, ropinirol, takrin, teofillin, tizanidin, zolmitriptan
Antineoplastikler, antipsikotikler pimozit, ketiapin
Benzodizaepinler alprozolam, triazolam, midazolam, buspiron, zolpidem, zopiklon
Ca-kanal blokörleri diltiazem, felodipin, lerkanidipin, kortikosteroitler, hormonal ilaçlar, immünosupresanlar siklosporin, sirolimus, takrolimus
Opioitler alfentanil, buprenorfin, fentanil, metadon
Fosfodiesteraz tip-5 inhibitörleri sildenafıl, tadalafil, vardenafil
Proteaz inhibitörleri amprenavir, atazanavir, darunavir, İndİnavir, ritonavir ile
Statinler atorvastatin, lovastatin, simvastatin bulunmaktadır.
Benzer biçimde, sitokrom P450 üzerinde indüksiyon yoluyla tesir gösteren değişik nebatsal ilaç tesirleşmeleri arasında;
Salvia miltiorrhiza danshen – klomipramin
Glycyrrhiza glabra meyan – klozapin, antihistaminikler astemizol, terfenadin
Echinacea – antiaritmikler amiodaron, disopiramit, lidokain oral, propafenon, kinidin ile
Ginkgo biloba – antikolinesterazlar donepezil, galantamin de sayılabilir. Sitokrom P450 üzerinden enzim inhibisyonu yolu ile tesirleşme neticesinde, etkilenen ilacın metabolizasyonu eksilir ve ilaç bedende birikmeye başlar. Enzim indüksiyonunun aksine, enzim inhibisyonu 2-3 günde başlar ve toksisite oluşmasına neden olabilir. Buna tipik misal olarak; greyfurt ve greyfurt suyu verilebilir. Pek çok enzim inhibisyonunun muayenehane göstergesi; serumda çoğalan ilaç seviyeyidir, örn; greyfurt kendisi/suyu ile alınan Ca-kanal blokörlerinin serum seviyesinin çoğalmasına neden olmaktadır. Benzer biçimde, Sitokrom P450 üzerinden enzim inhibisyonu yolu ile etkileşime neden olan değişik nebatlar arasında;
Boswellia – kafein
Anthemis nobilis – klomipramin
Taraxacum officinale dandelion klozapin • Tanacetum Feverfew – duloksetin
Ginkgo biloba – frovatriptan, olanzapin, rasajilin, ropinirol, takrin, teofillin, tizanidin, zolmitriptan • Arctostophylos uva-ursi Bearberry – antiaritmikler
Citrus aurantium subsp. amara bitter orange – antikolinesterazlar
Uncaria tomentosa Cat’s claw antimigren ilaçlar ile
Vaccinium sp. Cranberrry – antineoplastikler sayılabilir. Tesirleşmeler; ilaç taşıyıcı transporter

 

proteinler üzerinden de reelleşebilir. En iyi öğrenilen ilaç taşıyıcı molekül olan P-glikoprotein, beyinden bazı maddelerin geçişini engelleyebilir ve kısıtlayabilir, örn; Capsicum ile indüklenen P-glikoprotein, bağırsaktan digoksin’in atılımını artırır. Değişik nebatsal ilaç-konvansiyonel ilaç etkileşimlerine misal olarak ise; antihipertansifler ile beraber kullanımı neticesinde, Glycyrrhiza glabra meyan sodyum klorür ve su tutulumunu artırabilirken, antihipertansif ilaçların tesirlerini eksiltebilir. Digoksin gibi kardiyak glikozitler ile Glycyrrhiza glabra meyan veya Aloe preparatlarının beraber kullanımı neticesinde, potansiyel potasyum atılımını artırarak toksisite tehlikesini yükseltir. Tiyazit diüretikleri ile beraber Ginkgo biloba preparatlarının kullanılması, kan basıncını çoğaldırabilir. Antikonvülsan tesirli fenitoin ile antidepresan tesire sahip olan Piper methysticum kava kava veya Valerianan aynı anda kullanılması gidişatında, fenitoin’in plazma konsantrasyonunun eksilmesi kollanabilir.

Antiplateiet ve antikoagülan ilaçlar varfarin, aspirin, heparin, vs ile Cimicifuga racemosa, Matricaria chamomilla, Oleum Morrhue balık yağı, Zingiberis officinalis, Hydrastis canadensis, Ginkgo biloba, Allium sativum, Tanacetum parthenium ve Panax ginseng taşıyan preparatların beraber kullanılması, kanama riskininin çoğalması veya antikoagüian tesir potansiyelinin düşmesine neden olabilir. Kapsaisin veya Capsicum ekstresi taşıyan preparatlar ile ACE inhibitörlerinin kaptopril, analapril, vs beraber kullanılmamalıdır.

Zira kapsaisin, P maddesinin yapımını artırıp, damarları dilate etmek yoluyla, ACE inhibitörlerinin kan tazyikini tertip etme fonksiyonunu yasaklayabilir. Postmenapozoal belirti rehabilitasyonunda nasihat edilen Cimicifuga racemosa’dan black cohosh izole edilen birtriterpen olan aktein’in hi- potansif tesirleri olması sebebiyle, bu nebatın ekstresini taşıyan preparatlar ile antihipertansif ilaçların beraber kullanılmamaları gerekmektedir. Ayrıca, periferal vazodilatasyonun çoğalışı da ortaya çıkabilir. Değişik yandan, fenotiyazinler Ephedro sp. taşıyan preparatların a-stimüle edici tesirini bloke edip, hipotansiyon ve kalp atımında çoğalışa neden olabilirler. Ponax ginseng’de bulunan panoksazitler glisemi hakimiyetinde tesirlidir.

Glukoz seviyesini düşürdükleri için, hipoglisemiler gliburit, metformin, insülin ile aynı anda kullanılmamaları doktor veya eczacı tarafından nasihat edilmelidir. Echinacea ile birlikte kullanılmaları gidişatında, immünosupresanların tesiri tersine çevrilebilir. Ancak nebatsal ilaç etkileşimleri açısından en çok dikkat edilmesi gereken ilaç varfarin olup, hemen hemen tüm nebatlarla tesirleşmektedir.

Misalin; Panax ginseng’in varfarin’in antikaogülan tesirini hem artırdığına, hem de eksilttiğine dair vak’a bildirimleri mevcuttur. Bir muayenehane çalışmada; Hypericum perforatum St. John’s wort ve varfarin’in beraber kullanımı neticesinde, varfarin kleransı çoğalmış ve ilacın farmakodinamik tesirinde eksilmeye neden olmuştur. 76 yaşında uzun müddet fenprokumon kullanan bayan hasta, zencefil kullandıktan sonra, INR’si yükselmiş ve epistaksi gelişmiştir. Zencefil kesildikten ve Kİ vitamini desteği yapıldıktan sonra, hastanın INR’si olağana dönmüştür. Dolayısıyla, başta varfarin olmak üzere antikoagülan ilaç kullanan hastaların, muhtemel olduğunca tıbbi nebatsal mahsul veya yiyecek yardımı kullanımından sakınması gerekmektedir.

Yukardaki misallerden degörüldüğü üzere, bu etkileşimlerin rakamı oldukça fazladır. Bu sebeple, tıbbi nebatsal preparatların/yiyecek dayanaklarının hastaya önerilmesi esnasında doktor ve eczacılara büyük bir mesullük düşmekte ve bu tip ilaç etkileşimleri hakkında bilgi sahibi olmaları gerekmektedir. Çünkü, bu gidişat cemiyet sıhhati açısından oldukça ehemmiyetli bir mevzu olup, yazılı ve görsel medyada ehil olmayan şahıslar tarafından nebatların rehabilitasyon emeliyle kullanılmalarına dair nasihatlerin de ne kadar riskli neticelere yol açabileceği göz önüne alınmalıdır.

Bitkisel ilaçlarda doğru kullanımının ehemmiyetli olduğunu söyleyen uzmanlar şuurlu kullanımın ehemmiyetli olduğunu belirtiyor.  

BİR YORUM YAZIN
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.